Cây ngũ trảo, cây lá xông....

Primary tabs

Error message

Notice: Undefined index: localized_options in menu_navigation_links() (line 1872 of /home2/seaminhh/public_html/includes/menu.inc).

Cây ngũ trảo

Đã khá lâu tôi có đề cập danh mục 10 cây thuốc của Phillippine mà đứng đầu là cây ngũ trảo, với công dụng ngắn gọn như sau:

1. Lagundi
(Five-leafed chaste tree)
Vitex negundo
Cough, asthma and fever
How to prepare a decoction: Wash the leaves thoroughly and chop into pieces. Measure 2 glasses of water, and 1 glass of freshly chopped leaves. Boil under low fire for 15 minutes without cover. Set aside to cool and strain. The liquid is now ready for drinking.
Cough and asthma - 1/3 glass 3x a day; Fever - 1/3 glass every 4 hours
 
Tôi đã tra cứu và thấy cây ngũ trảo này (tên Philippine là Lagundi (?), tên khoa học là Vitex Negundo, tên Tàu là Hoàng kinh hay Mẫu kinh 黃荊 / 牡荆), mặc dù không phải phổ biến lắm ở Việt Nam nhưng cũng không xa lạ. Một lần ghé nhà bạn tôi tại Cần Thơ, nhìn sang nhà láng giềng của Quí (GPS: 10.046687, 105.779158), vốn là vườn thuốc nam, ngay sát cạnh mương ranh là cây ngũ trảo này! Tôi hỏi Quý có phải cây ngũ trảo không, Quý không biết, nhưng tôi không thể lầm! Là vì tôi đã xem kỹ hính cây này, và đã thấy thực tế lại Cà Mau, nơi gần tiệm hớt tóc (9.182922, 105.141380) ở đường Ngô Quyền thỉnh thoảng tôi có ghé hớt tóc cũng có cây này. Ban đầu không biết tên, nhưng do thấy là lạ, và thấy chủ nhà vẫn giữ nó chứ không đốn bỏ đi giữa phố phường này, ắt hẳn phải có ý nghĩa gì đó? Tôi hỏi những người chạy Honda ôm đang tụ ngay chỗ cây này chờ khách có biết tên cây này không, tất cả đều đồng thanh nói "Cây ngũ trảo!". Tôi nhớ cái tên này từ đó.
 
Khi có miếng vườn nhỏ, tôi có ý định sưu tầm một số cây thuốc nam phổ biến về trồng, và cây này là một trong số đó. Đã có lần tôi chú ý trên đường đến nơi làm việc, ngoài cây ở Ngô Quyền, tôi còn  thấy 2 cây nữa, một ngay trước nhà (GPS 9.173035, 105.195107) ông Ba Thời, GĐ cũ của công ty tôi giáp ranh với nhà kề bên có một cây to, và cây thứ ba là ở trước một nhà cạnh Khu Biến Điện (GPS 9.163036, 105.231338) ở Phường 6 đường Lý Thường Kiệt cũng có cây này. Có một lần tôi lấy một nhánh từ cây chỗ ông Ba Thời đem về nhân giống nhưng thất bại! (Gân đây, tôi chú ý thấy người ta đã chặt bỏ cây này, nhưng hai cây còn lại vẫn còn!)
 
Hôm Thứ Bảy rồi (14/3/2015, tức 1 tuần sau hôm anh Hải lên máy bay đi Mỹ dự HC Boston) tôi đi làm bằng xe Honda mà mục đích rõ ràng là để ghé nhà này xin một nhánh để nhân giống (lần thứ hai).  Khi về có thời gian hơn, tôi đã ghé nhà kề bên khu biến điện có cây này. Thấy hai vợ chồng một thanh niên khoảng dưới 30 tuổi đang chuẩn bị hàng hóa cho và thùng xốp, và cho lên xe Honda chắc để mang đi đâu, tôi liền hỏi anh thanh niên này tên cây trước nhà, và ngõ ý xin một nhánh đem về nhân giống làm cây thuốc trị nhức mỏi. Tôi hỏi anh đến lần thứ hai, rằng đó có phải là cây "ngũ trảo" không, thì anh ta mới cho hay là có người thì gọi thế, nhưng anh không gọi tên đó, mà bảo nó là cây lá xông! Tôi ngờ ngợ cái tên mới nghe lần đầu này, ngẫm nghĩ đấy có thể là cách gọi giản tiện theo công dụng của cây, vì có thể người ta dùng lá nó để xông, như lá sả hoặc lá cây họ cam quýt, nên nhân thế cứ gọi tên cho nó. Cũng có thể họ thật sự cũng chẳng quan tâm hay không biết tên thật của nó là gi! Khi tôi ngõ ý xin một nhánh to to, anh ta vui vẻ gật đầu. Tôi ung dung ra phía sân nhà nơi có cây này, giật một cành đã có vết gảy sẵn nhưng chưa lìa, vẫn còn một phần da và gỗ dính vào cây và còn tươi. Chỉ cần kéo nhẹ là nói rời ra, tôi đem nó đặt lên xe mang về. Anh thanh niên trong nhà cũng đi ra xem tôi có lấy được không, có lẽ có ý muốn giúp vì sợ tôi không mang gì theo thì làm sao chặt nhánh cây đó được. Tôi cám ơn anh ta, bảo là đã lấy xong rồi!
 
Tôi mang về chặt ra năm sáu đoạn ngắn, đem về vườn giâm vào các chậu có sẵn, đặt chỗ bóng râm và tưới giữ ẩm hàng ngày. Tôi theo dõi nó và hi vọng lần này có thể nhân giống thành công, vì theo các tài liệu cây này có thể nhân giống vô tính bằng giâm cành.
Ngũ trảo
 
Vỏ cây chùm ruột trị sưng nướu răng?
Một hôm trên đường đến xí nghiệp, trên xe chung của cơ quan có anh Hóa nói về bài thuốc đại tài làm bằng vỏ cây chùm ruột ngâm rượu trị nướu răng bị sưng, răng lung lay. Chỉ cần uống rượu này vài lần sẽ khỏi bệnh này! Tôi chặc lưỡi, bảo thế thì cây này có dược tính rồi! Nó phải được xếp vào cây thuốc nam!
 
Cây chùm ruột (Phyllanthus acidus) này tôi đã mấy lần trồng nhưng đều chết. Không phải vì nó có vị thuốc, mà vì tôi thích vị chua chua của nó, và mỗi lần về ba vợ tôi, vốn có mấy cây sau nhà, tôi thường hay tìm hái trái ăn chơi. Nhưng ngoài cái ăn chơi này, thì ra nó cũng là một vị thuốc nam? Tôi tra Google, mặc dù cũng có nhiều bài có đề cập đến dược tính của cây, nhưng nói chung không nhiều bài lắm. Thông thường nếu có tính dược thảo, tra cứu bằng tên khoa học, thì các tài liệu liên quan có rất nhiều. Riêng cây chùm ruột thì các bài của các lương y Việt Nam có vẻ phong phú hơn.
 
Bỗng nhớ lại mấy tháng trước, Ba vợ tôi có cho tôi một cây ông vừa bừng ở vườn, bảo tôi mang về trồng. Tôi đem giâm vào chậu đặt trong bóng mát, nhưng có lẽ mùa nắng năm nay khắc nghiệt quá, nó mất sức tưởng như đã chết. Tôi phải tưới dưỡng kỹ mới thấy nó ra lá lại, và tôi vẫn còn giữ trong bóng râm chưa đem trồng...
Undefined